Kontrakt terminowy to rodzaj instrumentu pochodnego, będącego zobowiązaniem obu stron – kupującego i sprzedającego – do zawarcia w przyszłości transakcji dotyczącej kupna lub sprzedaży określonego aktywa w ustalonym terminie i po z góry ustalonej cenie. Aktywami tymi mogą być różnorodne instrumenty finansowe, towary (np. złoto), waluty czy wskaźniki giełdowe.
W przeciwieństwie do transakcji natychmiastowych, realizacja kontraktu terminowego ma miejsce w przyszłości, co umożliwia uczestnikom rynku zarówno zabezpieczenie przed ryzykiem zmian cen, jak i spekulację na oczekiwanych kierunkach tych zmian. Kontrakty terminowe stanowią istotny element współczesnych rynków finansowych, m.in. giełd towarowych oraz instrumentów finansowych pochodnych, gdzie są powszechnie stosowane do obrotu takimi surowcami jak złoto.
Najważniejsze cechy kontraktów terminowych
- Standaryzacja – Większość kontraktów terminowych posiada ściśle określone parametry, takie jak ilość towaru bądź instrumentu finansowego, jakość, miejsce oraz termin dostawy, dzięki czemu możliwy jest płynny handel na rynku regulowanym.
- Dwustronny charakter – Każda transakcja kontraktu terminowego angażuje dwie strony – sprzedającego oraz kupującego – z równoważnymi zobowiązaniami co do realizacji umowy.
- Określenie ilości i jakości aktywów – Kontrakt wskazuje precyzyjnie, jaka ilość oraz jakość (jeżeli dotyczy towarów) aktywa jest przedmiotem transakcji.
- Ustalona cena (cena terminowa) – W umowie określona zostaje cena, po której nastąpi realizacja kupna lub sprzedaży w przyszłości, niezależnie od bieżących notowań rynkowych.
- Z góry określony termin realizacji – Wskazuje się, kiedy nastąpi rozliczenie kontraktu lub dostawa aktywa (np. określony miesiąc w roku).
- Depozyt zabezpieczający (margin) – Strony kontraktu zobowiązane są do wniesienia zabezpieczenia finansowego na rachunku maklerskim, co ma na celu minimalizację ryzyka niewywiązania się z umowy.
Kiedy i dlaczego stosuje się kontrakty terminowe
Głównymi celami zastosowania kontraktów terminowych są zabezpieczenie się przed zmianami cen (tzw. hedging), umożliwienie spekulacji na wzrostach lub spadkach wartości aktywów, a także prowadzenie arbitrażu pomiędzy różnymi rynkami lub instrumentami. Na rynku złota kontrakty terminowe pozwalają zarówno producentom i odbiorcom zabezpieczać się przed fluktuacjami cen surowca, jak i inwestorom oraz instytucjom finansowym wykorzystywać zmienność notowań w celach spekulacyjnych.
Instrumenty te są również szeroko wykorzystywane na rynkach walutowych i finansowych (np. obligacje, indeksy giełdowe), stanowiąc narzędzie zarówno zarządzania ryzykiem, jak i możliwości inwestycyjnych.
Główne rodzaje kontraktów terminowych
- Kontrakty futures – Są to kontrakty terminowe notowane i rozliczane na giełdach, posiadające ściśle określone parametry standaryzacyjne, takie jak wielkość kontraktu, terminy dostawy czy depozyty zabezpieczające. Obrót nimi odbywa się wyłącznie na regulowanych rynkach, co zapewnia transparentność oraz bezpieczeństwo transakcji.
- Kontrakty forward – Umowy zawierane indywidualnie (over-the-counter, OTC) pomiędzy dwiema stronami, bez pośrednictwa giełdy. Pozwalają na większą elastyczność w dostosowaniu warunków transakcji (np. ilości, terminu), ale charakteryzują się wyższym ryzykiem kredytowym z uwagi na brak gwarancji instytucji rozliczającej.
Jak realizowany i rozliczany jest kontrakt
- Zawarcie kontraktu – Strony (kupujący i sprzedający) dokonują transakcji otwarcia pozycji poprzez giełdę lub rynek pozagiełdowy, określając warunki kontraktu oraz zobowiązując się do wniesienia depozytu zabezpieczającego.
- Trwanie pozycji i codzienne rozliczanie – W przypadku większości kontraktów futures dochodzi do tzw. codziennego rozliczania (mark-to-market), czyli zaktualizowania wartości rachunku każdej ze stron w odniesieniu do zmiany ceny kontraktu na zamknięcie danego dnia.
- Zamknięcie pozycji przed terminem – W celu rozliczenia kontraktu przed ostatecznym terminem realizacji, inwestor może zawrzeć transakcję odwrotną (sprzedając wcześniej zakupiony kontrakt lub odwrotnie), co skutkuje zamknięciem pozycji oraz ostatecznym rozrachunkiem finansowym różnicy pomiędzy cenami.
- Rozliczenie w dniu wygaśnięcia – W ostatnim dniu obowiązywania kontraktu dochodzi do ostatecznego rozliczenia. Może ono mieć postać:
- Dostawy fizycznej – rzeczywista dostawa aktywa bazowego (np. przekazanie określonej ilości złota z kontraktu).
- Rozliczenia gotówkowego – transakcja nie prowadzi do fizycznej dostawy, lecz do rozrachunku finansowego różnicy pomiędzy ceną kontraktu a aktualną ceną rynkową aktywa w dniu wygaśnięcia.
- Rozliczenie depozytu zabezpieczającego – Po zamknięciu lub wygaśnięciu pozycji środki z depozytów zabezpieczających są zwracane po uwzględnieniu zysków lub strat uczestnika transakcji.
Inne pojęcia ze Słownika inwestora:
